Informacje zgodne ze stanem prawnym na dzień: 2025-07-16

Jeżeli jedno z rodziców pracuje za granicą i opłaca tam składki na ubezpieczenie społeczne, a drugie wraz z dziećmi mieszka w Polsce i nie pracuje zawodowo, to właściwe do wypłaty świadczeń rodzinnych w pierwszej kolejności jest państwo zatrudnienia, a państwo zamieszkania będzie właściwe w drugiej kolejności do wypłaty ewentualnego „dodatku dyferencyjnego”, czyli różnicy pomiędzy wysokością świadczeń.

W wypadku gdy obydwoje rodzice są aktywni zawodowo w dwóch różnych państwach członkowskich Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego lub w Szwajcarii, to właściwe do wypłaty świadczeń rodzinnych będzie państwo, w którym mieszkają członkowie rodziny (dzieci).W celu ustalenia właściwego ustawodawstwa oraz określenia uprawnienia do świadczeń rodzinnych drugiego z rodziców instytucja państwa zatrudnienia wysyła standardowe dokumenty elektroniczne (SED) do polskiej instytucji właściwej, czyli właściwego wojewody.

Po uzyskaniu pełnych informacji zostaje wydana decyzja o ewentualnym przyznaniu świadczeń rodzinnych za granicą na członków rodziny (dzieci) zamieszkujących w innym państwie.

Każde państwo ustala zasady przyznawania i wysokość świadczeń rodzinnych na podstawie swoich wewnętrznych przepisów. W celu zweryfikowania uprawnienia do świadczeń rodzinnych instytucja właściwa w danym państwie żąda dokumentów potwierdzających m.in. zatrudnienie na terytorium tego państwa, odprowadzanie składek na ubezpieczenia społeczne, podatków.

Jeżeli świadczenia rodzinne w państwie właściwym do wypłaty świadczeń rodzinnych są niższe niż świadczenia przewidziane w drugim państwie, to instytucja tego drugiego państwa jest zobowiązana do wypłaty dodatku dyferencyjnego.

Warunkiem uzyskania świadczeń rodzinnych za granicą jest złożenie wniosku we właściwej instytucji w danym państwie.

Świadczenia rodzinne w Polsce, które podlegają koordynacji

Świadczenia rodzinne:

• zasiłek rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego – ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych,
• świadczenia opiekuńcze: zasiłek pielęgnacyjny i świadczenie pielęgnacyjne – ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych,
• świadczenie rodzicielskie – ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych,
• jednorazowe świadczenie z tytułu urodzenia dziecka, u którego zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą jego życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu – ustawa z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem”.

Świadczenie wychowawcze:

• świadczenie wychowawcze (800+) – ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

Rodzinny Kapitał Opiekuńczy (do 30.09.2024 r.):

• Rodzinny Kapitał Opiekuńczy (RKO) – ustawa z dnia 17 listopada 2021 r. o rodzinnym kapitale opiekuńczym.

Świadczenia z Programu „Aktywny rodzic” (od 01.10.2024 r.):

• świadczenie „aktywni rodzice w pracy” – ustawa z dnia 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowywaniu dziecka – „Aktywny rodzic”,
• świadczenie „aktywnie w domu” – ustawa z dnia 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowywaniu dziecka – „Aktywny rodzic”.

Świadczenia rodzinne w Polsce, które nie podlegają koordynacji (realizowane w oparciu o ustawodawstwo polskie)

• zapomoga (z tytułu urodzenia dziecka) wypłacana przez gminy,
• jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się dziecka (tzw. becikowe),
• świadczenia z funduszu alimentacyjnego,
• Dobry start (300+),
• świadczenie wspierające,
• świadczenie „aktywnie w żłobku”.

Świadczenie wychowawcze 800+, „Aktywny rodzic” a koordynacja

Od dnia 1 czerwca 2022 r., zaszła istotna zmiana, dotycząca wypłaty świadczenia wychowawczego przyznawanego w związku z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Na podstawie przepisów krajowych, po spełnieniu warunków, świadczenie przyznawane są w pełnej wysokości, niezależnie od wyznaczonego przepisami unijnymi państwa pierwszeństwa.

Analogicznie jak w przypadku świadczenia wychowawczego (800+), świadczenia Aktywni rodzice w pracy i Aktywnie w domu wypłacane są w pełnej wysokości, także w postaci tzw. dodatku dyferencyjnego, bez względu na pierwszeństwo ustalone w sprawie.

• Wnioski o świadczenie wychowawcze (od 2022 r.), rodzinny kapitał opiekuńczy (do września 2024 r.) oraz świadczenie „Aktywny rodzic” (od października 2024 r.) przyjmuje ZUS wyłącznie w formie elektronicznej.
• Jeśli członek rodziny przebywa w państwie objętym unijnymi przepisami o zabezpieczeniu społecznym, ZUS kieruje sprawę do właściwego wojewody.
• Wojewoda ogranicza się do weryfikacji, czy w danym przypadku zachodzi koordynacja systemów i przekazuje tę informację do ZUS oraz instytucji zagranicznej.
• Za ostateczne rozpatrzenie wniosku, wydanie decyzji oraz przekazanie środków odpowiada wyłącznie ZUS – niezależnie od ustaleń wojewody dotyczących okresów koordynacji.

Przydatne informacje

• Program Aktywny Rodzic a przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego
• 800 plus a przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego

Podstawa prawna

• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE)nr 883/2004 z 29 kwietnia 2004r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego
• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z 16 września 2009r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego
• Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
• Ustawa z dnia 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowywaniu dziecka – „Aktywny rodzic”
• Ustawa z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem”.