EU Settlement Scheme po zmianach 2025/2026
Po Brexicie obywatele krajów Unii Europejskiej mieszkający w Wielkiej Brytanii musieli zalegalizować swój pobyt poprzez EU Settlement Scheme (EUSS), czyli program osiedleńczy dla obywateli państw UE. System ten wprowadził dwa rodzaje statusu pobytowego: pre-settled status oraz settled status. W ostatnich latach brytyjski Home Office znacząco zmienił sposób działania programu. Najważniejszą zmianą stała się częściowa automatyzacja procesu przechodzenia z pre-settled status na settled status oraz uproszczenie zasad dotyczących ciągłego pobytu w Wielkiej Brytanii.
Pre-settled status, czyli tymczasowy status pobytowy, jest przeznaczony dla osób, które mieszkały w Wielkiej Brytanii przed 31 grudnia 2020 roku, ale nie posiadały jeszcze wymaganych pięciu lat ciągłego pobytu. Status ten pozwala legalnie mieszkać, pracować i korzystać z usług publicznych na terenie UK.
Settled status, czyli status osoby osiedlonej na stałe, jest odpowiednikiem prawa stałego pobytu, znanego jako Indefinite Leave to Remain. Daje znacznie większą stabilność imigracyjną, a także możliwość późniejszego ubiegania się o brytyjskie obywatelstwo. Standardowo można go uzyskać po pięciu latach kwalifikującego pobytu w Wielkiej Brytanii.
Automatyczne przyznawanie settled status
Jeszcze do niedawna osoby posiadające pre-settled status musiały samodzielnie składać nowy wniosek o settled status po osiągnięciu wymaganego okresu pobytu. Obecnie Home Office rozpoczął automatyczne sprawdzanie, czy dana osoba spełnia warunki do uzyskania settled status. Jeżeli system potwierdzi odpowiednią historię pobytu, settled status może zostać przyznany automatycznie bez konieczności składania nowego wniosku. Informacja o zmianie statusu przesyłana jest drogą mailową.
Weryfikacja odbywa się przede wszystkim na podstawie danych z HMRC, czyli brytyjskiego urzędu podatkowego, oraz DWP, czyli urzędu odpowiedzialnego za świadczenia socjalne. Analizowana jest również historia pobytu oraz inne dane administracyjne. W praktyce oznacza to, że osoby regularnie pracujące i płacące podatki w Wielkiej Brytanii mają największe szanse na automatyczne uzyskanie settled status.
Continuous residence – najważniejszy element systemu
Kluczowym pojęciem w EU Settlement Scheme pozostaje continuous residence, czyli ciągły pobyt w Wielkiej Brytanii. To właśnie on decyduje o możliwości uzyskania settled status. Przez długi czas przepisy dotyczące dopuszczalnych absencji były bardzo restrykcyjne. Nawet jeden zbyt długi wyjazd z Wielkiej Brytanii mógł uniemożliwić uzyskanie settled status. Po zmianach wprowadzonych w latach 2025–2026 Home Office uprościł jednak sposób oceny pobytu.
Obecnie większy nacisk kładzie się na całościową obecność danej osoby w UK. W praktyce analizowane jest przede wszystkim to, czy dana osoba posiada około 30 miesięcy aktywności lub obecności w Wielkiej Brytanii w ciągu ostatnich pięciu lat. Nadal obowiązują jednak limity absencji i zbyt długie pobyty poza UK mogą powodować problemy z uzyskaniem settled status. Istnieją także wyjątki dotyczące między innymi ciąży, poważnej choroby, studiów, delegacji służbowej czy sytuacji związanej z pandemią COVID-19.
Automatyczne przedłużanie pre-settled status
Jedną z ważniejszych zmian w systemie jest również automatyczne przedłużanie pre-settled status o kolejne pięć lat. Rozwiązanie to ma chronić osoby, które nie osiągnęły jeszcze wymaganego okresu pobytu albo których danych Home Office nie był w stanie automatycznie zweryfikować. Przedłużenie statusu nie oznacza jednak automatycznej gwarancji otrzymania settled status w przyszłości. Nadal konieczne jest spełnienie wymogów dotyczących continuous residence, czyli ciągłego pobytu.
Kto może mieć problem z automatyczną zmianą statusu?
Automatyczny system nie działa jednak idealnie dla wszystkich. Problemy mogą pojawić się szczególnie u osób, które pracowały nieregularnie, prowadziły działalność poza standardowym systemem PAYE, czyli brytyjskim systemem rozliczania wynagrodzeń i podatków, albo posiadają niewielką historię podatkową w HMRC.
Trudności mogą mieć również osoby długo przebywające poza Wielką Brytanią, studenci bez historii zatrudnienia, dzieci oraz część członków rodzin spoza Unii Europejskiej. W takich przypadkach nadal możliwe jest złożenie tradycyjnego wniosku i przedstawienie własnych dowodów pobytu, takich jak payslipy, umowy najmu, rachunki czy wyciągi bankowe.
Czy można stracić pre-settled status?
Home Office coraz wyraźniej podkreśla, że pre-settled status nie jest gwarancją prawa pobytu na stałe. Osoby, które faktycznie wyprowadziły się z Wielkiej Brytanii albo przez długi czas nie utrzymywały realnego związku z UK, mogą nie tylko nie otrzymać settled status, ale nawet utracić obecny status. Z tego powodu wiele organizacji doradza, aby zachowywać dokumenty potwierdzające pobyt, pilnować historii wyjazdów oraz regularnie sprawdzać konto UKVI i wiadomości od Home Office.
Cyfrowy status zamiast fizycznego dokumentu
EU Settlement Scheme działa obecnie niemal całkowicie cyfrowo. Większość obywateli krajów Unii Europejskiej nie otrzymuje fizycznej karty pobytu. Status funkcjonuje jako cyfrowa eVisa, czyli elektroniczne potwierdzenie prawa pobytu dostępne online. Prawo pobytu potwierdza się za pomocą konta UKVI oraz specjalnego share code, czyli kodu umożliwiającego potwierdzenie statusu pracodawcy, właścicielowi mieszkania lub urzędowi.
Podsumowanie
Zmiany wprowadzone w EU Settlement Scheme znacznie uprościły proces uzyskiwania settled status dla wielu obywateli UE mieszkających w Wielkiej Brytanii. Home Office coraz częściej samodzielnie sprawdza historię pobytu i automatycznie przyznaje status osobom spełniającym wymagania.
Mimo większej automatyzacji nadal kluczowe pozostaje utrzymywanie ciągłego pobytu w UK oraz posiadanie dowodów potwierdzających obecność i aktywność w Wielkiej Brytanii. Osoby posiadające pre-settled status powinny regularnie kontrolować swoje konto UKVI i upewniać się, że spełniają warunki potrzebne do uzyskania settled status.
Źródło:
https://www.gov.uk/settled-status-eu-citizens-families/applying-for-settled-status
Uwaga! Wszystkie treści i materiały zamieszczane na portalu powroty.gov.pl, opracowywane przez grupę redakcyjną, mają charakter informacyjny. Redakcja portalu dokłada wszelkich starań, aby informacje w nim zawarte były rzetelne i wiarygodne. Nie stanowią one wiążącej interpretacji przepisów prawnych.
