Informacja zgodna na dzień 18.12.2025 (Zakład Ubezpieczeń Społecznych)

Kwestie związane z określaniem ustawodawstwa mającego zastosowanie do osób przemieszczających się zarobkowo w granicach państw członkowskich Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego i Szwajcarii regulują unijne przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
W myśl tych przepisów, co do zasady, wobec pracownika lub osoby prowadzącej działalność na własny rachunek zastosowanie ma ustawodawstwo tego państwa, w którym wykonywana jest aktywność zawodowa. Przepisy przewidują jednak szereg odstępstw od tej reguły, w konkretnych sytuacjach. W odniesieniu do osób, które normalnie wykonują pracę w dwóch lub kilku państwach członkowskich, przewidziano specjalne zasady. Osoba, która normalnie wykonuje pracę na własny rachunek w dwóch lub kilku państwach członkowskich podlega:

1. ustawodawstwu państwa członkowskiego, w którym ma miejsce zamieszkania, jeżeli wykonuje znaczną część pracy w tym państwie członkowskim,
2. ustawodawstwu państwa członkowskiego, w którym znajduje się centrum zainteresowania dla jej działalności, jeżeli osoba ta nie zamieszkuje w jednym z państw członkowskich, w których wykonuje on znaczną część swej pracy.

W celu zastosowania zasady wynikającej z art. 13 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 883/2004, regulacje unijne określają procedurę postępowania instytucji ubezpieczeniowych zainteresowanych państw członkowskich. W przypadku, gdy osoba (wnioskodawca) poinformuje właściwą instytucję zabezpieczenia społecznego w kraju miejsca zamieszkania o wykonywaniu działalność na własny rachunek w dwóch lub kilku państwach członkowskich, instytucja ta jako instytucja miejsca zamieszkania dokonuje ustalenia tymczasowego ustawodawstwa mającego zastosowanie wobec tej osoby. O określonym ustawodawstwie informuje zainteresowaną osobę oraz odpowiednią instytucję państwa członkowskiego, w którym wykonywana jest działalność na własny rachunek, w przypadku Polski jest to ZUS.

W sytuacji gdy osoba będzie miała miejsce zamieszkania w Polsce, instytucją właściwą do ustalenia ustawodawstwa będzie właściwy dla jej miejsca zamieszkania Oddział ZUS. W przypadku jeżeli ustalone zostanie ustawodawstwo polskie, właściwy miejscowo Oddział ZUS wyda zaświadczenie A1. Będzie to oznaczało, że w okresie który jest podany w A1 osoba podlega wyłącznie polskim przepisom w zakresie zabezpieczenia społecznego.

Wyszukiwarka oddziałów, inspektoratów i biur terenowych ZUS

Zgodnie z przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych osoba prowadząca pozarolniczą działalność podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu, od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz przepisów Prawa przedsiębiorców. Ubezpieczenie chorobowe dla osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą jest dobrowolne. W okresie podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą podlegają również obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.
Dla celów stosowania unijnych przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego osoby korzystające z tzw. „ulgi na start” są osobami prowadzącymi działalność na własny rachunek. Świadczy o tym konieczność dokonania przez nie wpisu do CEiDG oraz fakt podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.
Po okresie korzystania z tzw. „ulgi na start” osoba prowadząca działalność na własny rachunek będzie mogła skorzystać z opłacania preferencyjnych składek na ubezpieczenia społeczne.
Do tych osób stosuje się unijne przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Dlatego też możliwe jest wydanie zaświadczenia A1 o ile spełnione zostaną odpowiednie warunki, o których mowa w przepisach o koordynacji.